دود دست دوم یکی از آلاینده‌های خطرناکی ست که معمولا در هوای محیطِ داخلی مشکلات فراوانی ایجاد می‌کند. دود دست دوم که معمولا تحت عنوان دود تنباکوی محیطی نیز شناخته می‌شود، به دودی اشاره می‌کند که توسط فرد سیگاری بیرون داده شده یا دودی که به طور مستقیم از یک سیگار یا پیپِ روشن بلند می‌شود. به مورد دوم دود جانبی نیز می‌گویند که یکی از خطرناک‌ترین انواع دود دست دوم است زیرا بیشترین میزان ترکیبات سمی‌ را در خود دارد.

حدود ۷۰۰۰ ماده شیمیایی در دود دست دوم وجود دارد که صدها نوعِ آن سمی‌ هستند، از جمله سیانید هیدروژن، کربن مونوکسید و آمونیا. بر طبق مطالعات موسسه ملی سرطان آمریکا، حداقل ۶۹ ماده شیمیایی در دود دست دوم به عنوان سرطان‌زا شناخته شده‌اند، مانند آرسنیک، بنزن و پلونیومِ ۲۱۰، که یک المان شیمیایی رادیواکتیو است.

عوارض بهداشتی استنشاق دود دست دوم

نتیجه تنفس دود دست دوم بسیار مرگ‌آور است. هر ساله دود دست دوم موجب می‌شود بیش از ۳۰۰۰ نفر در اثر ابتلا به سرطان ریه و ۴۶.۰۰۰ نفر از بیماری قلبی بمیرند. بیش از ۳۰۰ هزار کودک زیر ۱۸ ماه نیز در اثر تنفس دود دست دوم، مبتلا به عفونت ریه تشخیص داده شده‌اند.

دود دست دوم همچنین ارتباط مستقیمی‌ با ابتلا به سرطان خون در کودکی، سرطان حنجره، گلو، مغز، مثانه، مقعد، شکم و سینه دارد. این دود می‌تواند موجب ایجاد التهاب ریه و برونشیت نیز بشود. تنفس دود دست دوم علائم آسم را در افراد به خصوص کودکان تحریک می‌کند. یکی از مطالعاتی که در سال ۲۰۱۳ توسط کمیته کنترل و پیشگیری عفونت آمریکا منتشر شد، ارتباط مستقیمی‌ را میان تماس کودکان با دود دست دوم و غیبت از مدرسه به علت مراجعه به پزشک برای عطسه، سرفه و علائم آسم نشان داده است.

هیچ مقدار مناسبی وجود ندارد!

بر اساس مطالعات کلینیک کلیولند، ذرات معلق موجود در دود دست دوم تا ۴ ساعت درهوای فضای داخلی معلق می‌مانند. مطالعات دانشگاه کورنل نیز نشان داده‌اند که حتی کمترین مقدار قابل تشخیص تماس با دود دست دوم، باعث ایجاد آسیب ژنتیکی در سلول‌های مجاری سیستم تنفسی می‌شود. آسیب به این سلول‌ها منجر به ابتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه و سرطان برونکوژنیک می‌شود. انجمن سرطان و جراحی عمومی‌ آمریکا نیز می‌گوید که هیچ مقدار کافی و یا امنی برای تماس با دود دست دوم وجود ندارد.

دود دست دوم در کدام اماکن بیشتر وجود دارد؟

ادارت و محل کار

  

تحقیقات نشان داده‌اند ادارات و دفاتر کاری یکی از اصلی‌ترین اماکنی هستند که بزرگسالان در آن در معرض دود سیگار قرار می‌گیرند. همانطور که قبلا گفتیم، هیچ مقدار مناسبی برای تماس با دود دست دوم وجود ندارد، بنابراین بهتر است قوانینی برای محل کار وضع شود تا از استعمال دخانیات در آن‌ها جلوگیری شود. در صورتی که امکان منع کامل دخانیات در ادارات وجود ندارد، بهتر است اتاق مشخصی برای استعمال سیگار تدارک دیده شده و تا حدامکان از سایر فضاها دورتر باشد. همچنین ایجاد تهویه در فضای محیط و استفاده از دستگاه تصفیه هوای محیط در این اماکن می‌تواند تا حد زیادی تماس افراد با این دود را کم کند.

اماکن عمومی

تمامی افراد در محیط‌های عمومی مانند رستوران‌ها، مراکز خرید، ایستگاه‌های متروو … در معرض خطرات دود دست دوم قرار می‌گیرند. بهتر است تا حد امکان از انتخاب و رفت و آمد در فضاهایی که سیگار کشیدن در آن‌ها آزاد است خودداری نمایید.

خودرو

افراد روزانه زمان زیادی را در خودروی خود و در رفت و آمد می‌گذرانند. در صورتی که کسی در فضای ماشین سیگار بکشد، تمام آلاینده‌های سمی در محیط خودرو انباشته می‌شوند حتی در صورتی که پنجره‌ها باز باشد. باید تا حد امکان از سیگار کشیدن در فضای خودرو خودداری نمایید و در صورت امکان از یک دستگاه تصفیه هوای مخصوص خودرو، استفاده نمایید. به این موضوع توجه داشته باشید که خوشبوکننده‌های خودرو، تاثیری در تصفیه و از بین بردن آلودگی حاصل از دود دست دوم ندارند و تنها بوی آن را می‌پوشانند.

بوی به‌جامانده از دود دست دوم

تحقیقات نشان داده‌اند که ذرات حاصل از دود سیگار با این که از حالت دود خارج شده‌اند، به شکل گرد و غبار به سطوح مختلف محیط چسبیده و تا مدت‌ها (حتی ماه‌ها) پس از از بین رفتن دود آن‌جا می‌مانند. محققین به این ذرات، دود دست سوم و یا دود تنباکوی رسوب‌کرده می‌گویند.

ذراتی که از دود تنباکو به جا می‌مانند، با گازهای موجود در هوا ترکیب می‌شوند و ترکیبات سرطان‌زایی را ایجاد می‌کنند که روی سطوح ته‌نشین می‌شود. برای مثال هیدروکربن‌های آروماتیک سیسلیک، سرطان‌زاهایی هستند که از نمونه‌های گرد و غبار جمع‌آوری شده از منازل افراد سیگاری به دست آمده‌اند. تحقیقات همچنین نشان داده‌اند که دود دست سوم به DNA انسان آسیب زده و موجب لخته شدن خون در حیوانات آزمایشگاهی می‌شود.

راهکارهایی برای مدیریت دود دست دوم

– اولین و موثرترین راه برای دوری از دود دست دوم، همانطور که خودتان احتمالا حدس زده‌اید، دور ماندن از دود دست دوم است! به همین سادگی. سعی کنید از افرادی که سیگار می‌کشند تا حد امکان دوری کنید. یادآوری این موضوع به افراد سیگاری که سیگار کشیدن داخل محیط بسته کار صحیحی نیست،هیچ ایرادی نداشته و دلیلی برای ایجاد تعارض نیست. همچنین در صورت امکان آن‌ها را قانع کنید تا مصرف سیگار را کنار بگذارند.

– مطالعات نشان داده‌اند که دستگاه‌های تصفیه هوایی که دارای فیلتر هپا با راندمان بالا هستند، می‌توانند شدت و فراوانی علائم آسم مرتبط با دود دست دوم را کاهش دهند. در مواردی که دود دست دوم نمی‌تواند از منبع در محیط حذف شود، استفاده از دستگاه تصفیه هوای استاندارد توصیه می‌شود زیرا می‌تواند در حذف آلاینده‌های گازی و شیمیایی در کنار ذرات معلق مفید باشد. دستگاه تصفیه هوای انتخابی باید دارای فیلتر هپا از کلاس H13 باشد تا بتواند ذرات فوق ریز را با راندمان بالا از محیط جذب نماید. همچنین وجود فیلتر کربن اکتیو به مقدار زیاد در دستگاه تصفیه هوا برای تصفیه بو و آلودگی شیمیایی حاصل از دود دست دوم ضروری است. دستگاه تصفیه هوای مورد نظر همچنین بهتر است ظرفیت هوادهی بالایی داشته باشد تا بتواند به دفعات بیشتری تعویض هوا در محیط ایجاد نماید.